Daoism (2003) – James Miller

Ik las Daoism: A Beginner’s Guide (2003) (Oneworld Publications, Londen, 2014) en leerde wel aardig wat.

Het boek is oorspronkelijk uitgegeven als Daoism: A Short Introduction, en dat is eigenlijk een nauwkeurigere titel. Het is immers geen boekje ‘voor de beginnende daoist’, maar gewoon een kort, min of meer academisch overzicht met wat algemene achtergronden en wijsheden van het daoisme. Dit verschil is belangrijk, want toen ik zocht naar iets te lezen over het daoisme, kwam ik juist vooral leestips een adviezen tegen voor de beginnende (westerse) daoist. Praktijkgidsen over ‘hoe te mediteren’ of hoe je qi te manipuleren, of tips als ‘begin gewoon met de Daodejing’ en dat soort dingen. En de meeste boeken die ik tegenkwam zijn inderdaad van die aard.

Maar dit boek is dus niet dat. Het is niet (per se) geschreven voor ‘de beginnende daoist’ – en dus is dus niet de Beginner’s Guide die de (nieuwe) titel suggereert – maar voor mensen met een intellectuele nieuwsgierigheid naar daoisme.

En zolang deze nieuwsgierigheid zich beperkt tot enkele algemeenheden, volstaat dit boekje prima als introductie. Achteraf had ik misschien liever Introducing Daoism (2008) van Livia Kohn gelezen om een aantal redenen: Livia Kohn is wat meer een autoriteit (Miller, een oud student van Kohn, verwijst ook vaak naar haar werk), het boek is recenter en dus wat meer ‘het laatste woord’, het lijkt me iets beter aansluiten bij mijn persoonlijke interesses (voor de cultuur & geschiedenis van China en Azië), en het boek wordt bovendien nog zeer positief ontvangen ook. Maar zoals gezegd, het boekje van Miller volstond als introductie van daoisme als religie en ‘filosofie’, en heeft wat dat betreft de vraagtekens waarmee ik zat méér dan weggenomen.

Het begint met een ‘historische introductie’ van 18 bladzijden, en gaat daarna over een thematische georganiseerde structuur, waarin het daoisme wordt doorgelicht aan de hand van acht ‘sleutelthema’s (“key themes”):

  1. identiteit (wie is een daoist? Chinese volksreligie of universele filosofie?)
  2. weg (het concept van ‘de weg’ of ‘dao‘/道)
  3. lichaam
  4. macht (of deugd, de ‘de‘/德 van ‘Daodejing‘)
  5. licht (specifiek over het Shangqing-daoisme, de ‘Hoogste Helderheid’)
  6. alchemie
  7. tekst
  8. natuur

Hoewel Miller beweert dat al deze thematische hoofdstukken afzonderlijk en/of in een willekeurig volgorde gelezen kunnen worden, valt toch wel op dat de eerste twee het rijkst & algemeenst zijn, en daoisme in de breedste zin van het woord behandelen. Dat wil zeggen, ze behandelen daoisme als religie én ‘filosofie’. De latere hoofdstukken, vanaf het thema ‘lichaam’ dus ongeveer, gaan steeds meer specifiek over leerstellingen en gebruiken van daoisme als religie. En behandelen ook steeds vaker de afzonderlijke stromingen ervan, en de leerstellingen en gebruiken dáárvan. En dat gaat volgens mij al verder dan de interesse van gemiddelde westerling – die het daoisme toch vooral als ‘universele filosofie’ wil zien, en dus niet als religie maar bijna als alternatief daarvoor – zich uitstrekt.

Persoonlijk was ik vooral geïnteresseerd in de invloed van het daoisme op de Chinese geschiedenis & cultuur (en vice versa) en, inderdaad, wat algemene wijsheden over het daoisme als ‘filosofie’. Wat dat eerste betreft was dit boekje gewoon niet genoeg. De ‘historische introductie’ is leuk, maar met 18 bladzijden bepaald minimaal. Zoals Miller uitlegt was dit daar het boekje ook niet voor, en hij verwijst de daarin geïnteresseerde lezer door naar Daoism and Chinese Culture (2001) van zijn oud-professor Livia Kohn.

Maar wat dit tweede betreft volstaat het boekje dus zoals gezegd meer dan. Hierin had ik persoonlijk overigens al een sluimerende interesse, maar die werd onlangs opnieuw gewekt toen me in het lezen van Nietzsche enkele overeenkomsten tussen zijn ideeën en wat ik dacht te weten van het daoisme (en het voor een deel daarop geënte zenboeddhisme) begonnen op te vallen. Vooral de centraliteit van het lichaam in Nietzsche, maar ook zijn (en Heraclitus’) nadruk op verandering – het worden in plaats van het zijn – vielen daarbij sterk op.

Deze vermoedens van overeenkomsten tussen Nietzsche en daoisme (overigens ben ik uiteraard de eerste niet die dergelijke overeenkomsten is opgevallen, en er bestaat uiteraard ook al literatuur die zich specifiek met Nietzsche en het denken van Azië bezighoudt) kreeg ik via het boekje inderdaad wel redelijk bevestigd. Net als in Nietzsche staan gedachten, gevoel, en lichaam in het daoisme niet los van elkaar; het lichaam is “a single organism in which mental, emotional and physical activities take place in constant interaction with each otheren “the mind and the spirit are understood in Daoism as organic functions of the energy systems of our bodies” (pp. 42 & 65). Net als in Nietzsche is het lichaam verder ook geen marionet van de ziel (of de hersenen) maar een “repository of meaning and medium of knowledge” (pp. 42-3) op zichzelf.

Ook verandering en het worden staan (uiteraard) centraal in het daoisme, met als ultieme symbool de Yin & Yang, die – en dit wist ik niet – aanvankelijk de zon- en schaduwzijde van een heuvel moesten voorstellen; waar het concept van verandering dus al bij inbegrepen zit, aangezien de schaduw- en zonnezijde van een heuvel met de loop van de dag van positie wisselen.

Maar goed, Nietzsche en Heraclitus even daargelaten, waarschijnlijk het meest fundamentele wat ik leerde over daoisme is gerelateerd aan de tijd waarin het geworteld is. Namelijk de zogenoemde Periode der Strijdende Staten, de grofweg tweeënhalve eeuw van o.a. staatkundige chaos vóór de vereniging onder de Qin-dynastie in 221 voor Christus. Miller haalt het concept van de ‘Axiale Periode’* erbij — de paar eeuwen rond 500 v.Chr. waarin over de gehele Oude Wereld denkers optraden die de culturele, religieuze, en intellectuele tradities van nu hebben gesticht: de Griekse filosofen, de Joodse profeten, Zarathoestra in Perzië, Boeddha in India, en Confucius en Laozi in China —  om het wezenlijke verschil tussen Chinese en de overige tradities aan te geven. De Chinese denkers, in de chaos van de Strijdende Staten beland, bogen zich vooral over de vraag: ‘Hoe komen we hier weer uit?’ (Of: ‘Wat is de Weg?’… )

De confucianistische en daoistische tradities kunnen dus gezien worden als (min of meer tegengestelde†) antwoorden op die vraag, en dus als reactie op de Periode van de Strijdende Staten.

Een sterk punt van het boek is verder de aandacht voor, en kundigheid op het gebied van taal. Sommige alledaagse Chinese woorden hebben een daoistische dimensie, en hier staat Miller – die ook op dit gebied goed onderlegd is – regelmatig en vrij uitgebreid bij stil. Het is eigenlijk zo’n sterk punt dat ik, bij nader inzien, wat ik hierboven zei (over dat ik misschien wel liever een andere introductie had gelezen) terugtrek. Die andere introductie (van Livia Kohn) wil er misschien nog wel eens een keer lezen, maar ik ben voorlopig dus wel tevreden met dit boek.



* volgens Miller (en dit is inderdaad de standaardkijk) is dit concept van Karl Jaspers afkomstig, maar vóór Jaspers in 1949 besprak Bertrand Russell het al in zijn ‘A History of Western Philosophy‘ van 1945; het kan natuurlijk zijn dat Jaspers het dáárvoor ook al reeds besproken had, maar pas in 1949 ‘officieel’ maakte, en dat Russell het dus tóch van Jaspers had … dat weet ik echter niet, en dat Russell (1945) erbij stilstaat weet ik wel … maar terzijde natuurlijk

tegengesteld omdat het confucianisme de acceptatie van gezag leert en daoisme juist om geen gezag te willen uitoefenen, en ‘min of meer’ omdat confucianisme en daoisme op andere punten juist goed hand-in-hand gaan (anders hadden de tradities uiteraard nooit zo goed naast elkaar kunnen bestaan: niet alleen in één beschaving, maar soms in één persoon) …



Update (30 mei 2017): ik heb mijn mening en recensie op Goodreads herzien:


A problem you may have with this book is that Miller really knows his stuff.

Imagine being a child and asking an adult, What’s guacamole? And instead of just answering A Mexican avocado dip, the adult starts to explain to you the history and difficulties of avocado cultivation. Well that’s sort of how I felt after reading this book.

Initially.

Now, knowing a little more than I did then, I’m really starting to appreciate its depth. At first I basically only liked the ‘historical introduction’ and chapter 1. These meant something to me and they taught me something. Actually they taught me a lot. Not only the things I set out to understand, but more. However, quickly after that, as the saying goes, things got hazy.

I felt bombarded by the backgrounds of the different sects, texts, and people, like Yellow Turbans, Guo Xiang, Northern Celestial Masters, Neiye, Way of Great Peace, Zhang Lu, grandson of Daoling, Way of Orthodox Unity, Wang Zhe, Way of Complete Perfection, Sun Bu’er, etc., ad inf.

I’m like, Sooo … what’s guacamole?

The book overwhelmed me with information that didn’t make sense to me, and I didn’t feel very satisfied with reading it because of that.

So this book may not be for you if you’re simply looking for some quick answers to questions like: What is daoism, some of its history, founders, central tenets, etc.? You’ll get them – don’t worry – but almost as aside, or apéritif more accurately, and you won’t feel very satisfied, because the entrée and main course of book remain indigestible to you. (They were to me at least.)

But! … if you’re serious about learning about Chinese history and culture or daoism in particular, you’ll find this is an excellent buy. Something you will return to over and over again as the holes in your knowledge start to fill out over time. (Again, that’s what it did for me at least.) It’s short, but amazingly dense and rich.

My rating went from two (initially) to three (later) to a solid (and definite) four stars.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: